เคยไหม นั่งส้วมเกิน 30 นาที เบ่งจนสุดแล้วก็ยอมแพ้ ลุกออกมาเดินหนี? เออ เคยเหมือนกัน แต่ถ้าคุณยังคิดว่า "ดื่มน้ำเยอะๆ ก็จบแล้ว" ล่ะก็ เตรียมตัวรับความจริงได้เลย ท้องผูกไม่ใช่แค่เรื่องน่ารำคาญธรรมดา แต่มันอาจเป็นสัญญาณเตือนที่ร่างกายกำลังกระพริบไฟแดงใส่อยู่ก็ได้ วันนี้เราจะมาแยกแยะกันชัดๆ ว่าท้องผูกเกิดขึ้นเพราะอะไร แบบตรวจสอบข้อเท็จจริงกันไปเลย
เริ่มจากนิยามทางการแพทย์ของอาการท้องผูก
ข้อเท็จจริงข้อแรก ในทางการแพทย์ ท้องผูกเป็นภาวะที่พบได้บ่อยสุดๆ นิยามทางการแพทย์มักหมายถึงการขับถ่ายน้อยกว่า 3 ครั้งต่อสัปดาห์ พูดง่ายๆ ถ้าคุณถ่ายไม่ถึงสามครั้งต่อสัปดาห์ นั่นก็ถือว่าท้องผูกแล้ว แต่ประเด็นคือ มันไม่ได้ขึ้นกับความถี่อย่างเดียว ถ้าอุจจาระแข็ง เบ่ง หรือรู้สึกว่าถ่ายไม่สุด นั่นก็นับเป็นท้องผูกแม้จะถ่ายครบตามจำนวนความถี่แล้วก็ตาม
สาเหตุหลักสองอย่าง: อินทรีย์ vs. หน้าที่
สาเหตุที่ทำให้ท้องผูกบ่อยๆ แบ่งได้เป็นสองกลุ่มใหญ่ กลุ่มแรก โรคอินทรีย์ กลุ่มที่สอง ความผิดปกติเชิงหน้าที่ ทำไมต้องแยกให้ชัด? เพราะสาเหตุอินทรีย์อาจหมายความว่ามีโรคจริงๆ ซ่อนอยู่ข้างใต้ และนั่นจำเป็นต้องตรวจทางการแพทย์อย่างแน่นอน
ท้องผูกจากสาเหตุอินทรีย์ — ทำไมห้ามมองข้ามเด็ดขาด
โรคอินทรีย์หมายความว่ามีปัญหาทางกายภาพจริงๆ ในลำไส้ของคุณ ตัวใหญ่ๆ ที่ต้องระวังก็มี เนื้องอกลำไส้ใหญ่ เนื้องอกทวารหนัก มะเร็งทวารหนัก และมะเร็งลำไส้ใหญ่ ติ่งเนื้อแบบวิลลัสทูบูลาร์และติ่งเนื้อขนาดยักษ์ในลำไส้ใหญ่หรือทวารหนักก็เป็นตัวการได้เช่นกัน แถมยังมีภาวะอย่างลำไส้ใหญ่อักเสบ โรคโครห์น ริดสีดวงทวาร และแผลปริทวารหนัก ที่กระตุ้นให้ท้องผูกได้ทั้งหมด นี่คือเช็คความจริงของคุณ: ถ้าท้องผูกโผล่มาทันทีแบบไม่รู้สาเหตุ ถ้ามีเลือดปนในอุจจาระ หรือถ้าน้ำหนักลดโดยไม่มีเหตุผล นั่นไม่ใช่ท้องผูกเชิงหน้าที่ นั่นคือสัญญาณเตือนของโรคอินทรีย์ อย่าไปกูเกิลหาสูตรรักษาที่บ้าน รีบไปโรงพยาบาลเลย
ท้องผูกเชิงหน้าที่ — กลไกการขับถ่ายซับซ้อนกว่าที่คิด
ท้องผูกเชิงหน้าที่คือตอนที่กลไกการขับถ่ายเองมันพันกันยุ่งเหยิงแบบซับซ้อน นี่คือสรุปสาเหตุ: กินน้อยเกินไป ไม่ได้รับอาหารไฟเบอร์สูงพอ ขาดน้ำ เครียดจากงานหนัก คิดมากเกินไป หรือพฤติกรรมการขับถ่ายเปลี่ยนไป และอีกข้อที่คนมักมองข้าม — การใช้ยาผิดวิธี ใช้ยาระบายอย่างลูกพรุนหรือคาสเซอลูติดต่อกันนานๆ จริงๆ แล้วทำให้เกิดท้องผูกที่ต้องพึ่งยาเลย นั่นแหละกับดักตัวจริง คนที่ถ่ายได้เฉพาะตอนกินยา สุดท้ายจะถ่ายเองไม่ได้เลย กลายเป็นวงจรอุบาทว์
ขอเล่าเรื่องส่วนตัวหน่อย
ช่วงหนึ่ง คนรู้จักของผมลดปริมาณอาหารแบบสุดโต่งเพื่อไดเอท ภายในเดือนเดียวท้องผูกกระหน่ำเลย เขาพูดตลอดว่า "ดื่มน้ำเยอะนะ ไม่เป็นไรหรอก" แต่ถ้ากินน้อยลงมากๆ คุณก็ไม่มีวัตถุดิบพอจะสร้างอุจจาระจริงไหม สุดท้ายเขาต้องไปตรวจที่โรงพยาบาล ได้รับการวินิจฉัยว่าท้องผูกเชิงหน้าที่ แล้วแก้ด้วยไฟเบอร์จากอาหารและการสร้างกิจวัตรขับถ่ายให้สม่ำเสมอ สิ่งที่ผมอยากย้ำให้ชัดคือ ท้องผูกไม่ใช่เรื่องที่แค่ "อดทนเอา" แต่มันคือเรื่องที่ต้องจัดการ ก่อนอื่น ต้องรู้ให้ได้ว่ามันเป็นอินทรีย์หรือเชิงหน้าที่ ถ้าเป็นเชิงหน้าที่ ก็เริ่มแก้พฤติกรรมชีวิตตามข้อเท็จจริงซะ เลิกเสียเวลาต่อสู้ในห้องน้ำ แล้วเริ่มหาสาเหตุที่แท้จริงได้แล้ว
